ONDERBOUW MODELBAAN

TIP Bij het bepalen van de afmetingen van een treintafel zijn er best een paar proefondervindelijke regels aan te houden: de maximale reikwijdte is 60 cm. Over meer dan 60 cm werken wordt moeilijk en vermoeiend. Als de baan breder wordt, zorg dat je er dan ook nog bij kan. Bijvoorbeeld de baan op wieltjes, of los van de muur, of met mangaten. de kruiphoogte is minimaal 60cm. Het bouwen van een modelbaan vraagt ook veel werk onder de baan: bedrading, herstelling, ... Zorg er dus voor dat je op handen en knieën nog redelijk comfortabel onder de baan kan kruipen. de werkhoogte is ongeveer 90 cm. Dat is een stuk hoger dan een eettafel, maar het werken aan de baan gebeurt meestal staand. Een hogere tafel werkt  een stuk comfortabeler. Een tweede voordeel is dat het zicht op de baan dan ook mooier is. Er zijn vele omstandigheden waarbij een afwijking op deze regels mogelijk zijn. Maar zorg dan voor een goede motivatie of een alternatieve oplossing.

De bouw van de treintafel is een kwestie van repetitief zaag-, beitel- en raspwerk. In een weekje waren alle latten gezaagd en voorbereid voor de montage. Op een mooie zaterdag namiddag was de tafel gemonteerd en met trots zie ik dat de plannen blijken te kloppen. De tafel past precies in ons bureau, op een centimeter nauwkeurig.

de treintafel, net klaar in de garage

en  past net in het bureau

in het lege vierkant komt de klimspiraal.

Later bleek dat bij eventuele demontage van de poten (bij verhuis), de hele treintafel uit elkaar zou vallen. Ik heb het onderste frame van schaduwstation dan maar met extra vier stalen strips vastgevezen aan het bovenste deel. In elke hoek van de treintafel een. 

Constructie van het spoortracé

Het spoortracé wordt uitgezaagd en bevestigd aan het frame. Maar er komt meer bij kijken dan louter planken op blokjes nagelen.

Het houten tracé zelf worden op voorhand uit MDF platen gezaagd. De vorm kan mathematisch op een plaat MDF uitgezet worden, maar per coordinaten kopiëren van een ontwerp of uitleggen van de rails op de MDF plaat is even goed. Het tracé wordt zo nauwkeurigmogelijk uitgetekend, en dan met de wipzaag (decoupeerzaag) uitgezaagd.

Ik heb MDF-platen van 6 mm gebruikt, dat om de 40 cm zou worden ondersteund. Later zal blijken dat 8 mm MDF misschien een betere keuze zou zijn geweest. 6 mm MDF buigt nog wat door op die afstand, vooral bij smalle enkelsporige stroken.

het schaduwstation net in z'n geheel uit een 6mm MDF plaat gezaagd

TIP Maak de spoortracé's breed genoeg. Voor dubbelspoor gebruik ik een breedte van 12 cm, voor enkelspoor werd het 6 cm. Door voldoende brede stroken te gebruiken, is de stijfheid een stuk beter, maar vooral, blijft er voldoende ruimte langs het spoor om spoorinstallaties zoals seinen en bovenleidingsmasten degelijk te monteren. Ook is de aansluiting met het omliggend landschap gemakkelijker uit te voeren.

Geluidsisolatie: ja maar welke?

Bovenop de spoorstroken zouden de sporen gelegd kunnen worden, maar dat zou veel rijlawaai opleveren. Daarom wordt er bovenop de houten tracé's een isolatielaag aangebracht.  Oorspronkelijk koos ik voor 2 mm kurk, maar die bleek na verlijming keihard te zijn geworden. De kurk zuigt de lijm op, en de opslopte lijm maakt de kurk na uitharden stijf. Het isolerend effect ging verloren. In tweede instantie koos ik een soepel isolatiemateriaal dat onder parket wordt gelegd. Dit isoleert uitstekend, zelfs na verlijming. Dit heb ik voor mijn hele modelbaan gebruikt  Maar nu blijkt dat dit materiaal zich niet laat hechten. Elke lijmsoort en verfsoort hecht niet en de isolatielaag kan zonder veel moeite losgetrokken worden. Ik laat het zo, maar voor mijn volgende baan zoek ik toch weer een andere oplossing. Dus op dit vlak ben ik er zelf nog niet uit.

de geluidsisolatie onder de vorm van kurkstroken op de plaats waar de rails zal komen. Jammer dat de kurk keihard wordt na verlijmen, waardoor de kurk zijn isolerend effect heeft verloren...

Beschermboorden aanbrengen

Nadat de eerste lok het vrije luchtruim heeft gekozen, en wegens niet vluchtrijp tegen de tegels uit elkaar spatte, heb ik overwogen om langs de baanstroken beschermboorden aan te brengen. Hiervoor heb ik bij de doehetzelf-zaak een plastieken plaat "VEKAPLAN KT B100 0,8mm" gehaald (maar eerlijk gezegd is gewoon karton even goed bruikbaar). Hieruit heb ik stroken geknipt van 2,5cm en voorgespijkerd met kleine nageltjes van 0.9mm/1cm. Deze stroken werden dan langs alle overdekte baanstroken vastgenageld.

stroken voorgenageld	stroken aangebracht	daar wipt ie niet meer over

Pantograafvangers

Daar waar de doorrijhoogte beperkt is, construeer ik pantograafvangers. Normaal rij ik niet met elektrisch materieel, maar je weet maar nooit. Ik heb het traject van de pantograaf uitgezet op de bovenliggende plaat. dan heb ik met koperdraad een bovenleiding gespannen, met oplopende uiteinden om de pantograaf te vangen en onder de plaat te leiden.

rijdraad aangebracht	pantograaf wordt gevangen

Het ontwerpen en de bouw van een spoorspiraal

Het spoorspiraal, klimspiraal of railspiraal is een helicoïdale spoortracé dat wordt gebruikt om grote hoogteverschillen te overbruggen op een klein oppervlak. Een spoorspiraal kan op vele manieren gebouwd worden. Ik zocht een systeem dat zo min mogelijk houtafval genereert. Na wat rondsurfen ben ik op volgend constructie gestoten... 

ter informatie: het principe van de spiraal met trapezia
Het principe van de bouw van een spiraal met gebruik van trapezia is relatief eenvoudig. De gebruikte illustraties zijn "geleend" van de site van Rüdiger Bäcker, waar ik de mostert heb gehaald, en waar alles in detail kan worden nagelezen (in het duits!).
	Het machtige van dit systeem is dat we met een minimum aan materiaalverlies een spiraal kunnen construeren. Bij de doe-hetzelf-zaak kunnen we houten strips op maat kopen en in trapezia opdelen.
	De trapezia worden dan op een specifieke manier aan elkaar gelegd. Merk op dat de korte zijden van de trapezia langs de buitenkant van de spiraal gaan liggen.
	Een tweede gelijkaardige laag wordt bovenop de eerste laag gelegd, maar dan geschrankt en gelijmd.
	Hierdoor kunnen we een doorlopende spiraal construeren, zoals afgebeeld hierboven.
De foto rechts is een praktisch werkvoorbeeld van de spiraal in wording met gebruik van trapezia zoals hierboven beschreven, wederom van de site van Rüdiger Bäcker. Let op het stapeltje half-afgewerkte gelijmde hoeken, die in tweede instantie elk weer aan elkaar zullen worden gelijmd tot het vormen een lange spiraal.

De ruimte op mijn modelbaan voorzien om de spiraal te bouwen is krap; een rechthoek van 897mm bij 873mm dat net iets te klein is om de standaard R3 en R4 sporen van Fleischmann in onder te brengen. Het wordt dus een gepuzzel om op een relatief eenvoudige manier een spiraal te ontwerpen dat met een minimale hellingspercentage het hoogteverschil zal overbruggen...

Het trapezium-systeem voor de bouw van de spiraal is een ingenieuze, maar eenvoudige combinatie van trapeziumvormige plankjes die samengepuzzeld worden tot een spiraal naar keuze. De afmetingen van deze plankjes dienen vooraf berekend te worden, afhankelijk van de afmetingen van de gewenste spiraal. De gewonnen hoogte per omwenteling kan beperkt worden tot 5 cm. Dit is net voldoende om te voldoen aan de NEM201(pdf) norm.